στράτος φουντούλης / stratos fountoulis

άφησα να περάσει λίγο διάστημα από την προηγούμενη Παρασκευή 18.06, τότε που άφησε την τελευταία του πνοή ο Ζοζέ Σαραμάγκου, πριν αναρτήσω εδώ την δική μου ασήμαντη εμπειρία με έναν από τους συγγραφείς της καρδιάς μου. Θεωρώ αυτές τις -μικρές έστω- αποστάσεις, χωρίς ιδιαίτερο λόγο, χρήσιμες.

2006. Μόλις είχε μπει ο Μάρτης. Ένα συνηθισμένο ψυχρό βρυξελλιώτικο βραδάκι. Παρέα με τον πορτογάλο φίλο Αουρέλιου παρκάρουμε στην Place Marie-Louise, μερικά μέτρα από την Rue Taciturne 43, τη διεύθυνση του πορτογαλικού βιβλιοπωλείου Orfeu, εκεί όπου θα μιλούσε ο Ζοζέ Σαραμάγκου. Ο Αουρέλιου ήρθε κυρίως για μένα, αναγνωρίζει την λογοτεχνική αξία του συγγραφέα, όμως διαφωνεί με το αλαζονικό, απότομο ύφος του Σαραμάγκου σαν άνθρωπο από παλαιότερες δηλώσεις του στην Πορτογαλία, κυρίως δε, με τις πολιτικές και τις (μη) θρησκευτικές του απόψεις, εγώ με τη σειρά μου διαφωνώ με τον Αουρέλιου, με αφορά ο δημιουργός, θαυμάζω τη γραφή, το ύφος, την καυστική του ματιά, κυρίως την εκλεπτυσμένη ειρωνεία, τον αυτοσαρκασμό του.

Μαζί μου κουβαλώ όλες τις μεταφράσεις της Αθηνάς Ψυλλιά των εκδόσεων Καστανιώτη, ότι είχε εκδοθεί έως τότε στην ελληνική γλώσσα ήταν στην κατοχή μου. Ποτέ δεν έχω έως τώρα ζητήσει από συγγραφέα να μου υπογράψει βιβλίο, αλλά να, ο Σαραμάγκου είναι για την υποκειμενική μου άποψη, κάτι σαν Ντος Πάσος, ένας σύγχρονος Τζόϋς, ο τρόπος της γραφής του ταιριάζει απόλυτα με την ιδιοσυγκρασία μου.

Το βιβλιοπωλείο ήταν γεμάτο έως έξω τα σκαλοπάτια της εισόδου, στο βάθος δεξιά διέκρινα τη φιγούρα του συγγραφέα μέσα σ’ ένα γκρίζο κοστούμι. Προς μεγάλη μου απογοήτευση –χα χα, λες και έπαιρνα μυρουδιά από πορτογαλικά – είχε ήδη αρχίσει την ομιλία του. Με φυσικό βαλκανικό μπρίο, και με διακριτικό βήμα-σπρώξιμο-βήμα πλησίασα στα δυο-τρία μέτρα απόσταση από τον συγγραφέα, ο Αουρέλιου είχε χαθεί κάπου πίσω στο πλήθος.

το βιβλιοπωλείο Orfeu, Βρυξέλλες

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου τελείωσε την ομιλία, κάθισε στο γραφείο που του είχαν ετοιμάσει. Καμιά εκατοστή άτομα με ένα-δυο βιβλία στο χέρι έκλεισαν αίφνης ασφυκτικά το χώρο γύρω του. Βραχυκυκλώθηκε ο βαλκάνιος μέσα μου. Δεν είχα ένα-δυο βιβλία, αλλά τουλάχιστον –αν θυμάμαι σωστά- έξι. Για καλή τύχη βρέθηκα πρόσωπο-με-πρόσωπο με ένα παλιό πορτογάλο φίλο από την Κομμισιόν, του είπα το πρόβλημα, τότε θα πας στη γυναίκα του συγγραφέα μου λέει, την Πιλάρ, και που βρίσκεται, μα στέκει δίπλα σου, να σε συστήσω, από εδώ ο έλληνας φίλος μου, εικαστικός, έχει ελληνικές μεταφράσεις του Ζοζέ κλπ. συστηθήκαμε, ωραίο, ευγενικό το χαμόγελο της κ. Πιλάρ, μιλήσαμε, μου πήρε τα βιβλία και τραβώντας με από το χέρι με οδήγησε στο πλάι του. Τα υπέγραψε ευχαρίστως όλα, αν και• στα τελευταία δύο ένιωσα τη δικαιολογημένη δυσφορία του, όταν τελείωσε με διόρθωσε με σχετική αγανάκτηση διότι επέμενα να τον αποκαλώ Σαραμάνγκου αντί Σαραμάγκου, γκου μου λέει, όχι νγκου. Μη νομίζετε ότι δεν πρόσεξα το «έλεος» που μου εκσφενδόνισε το βλέμμα του.

Το κάνω συχνά αυτό με ονόματα ανθρώπων που εκτιμώ, να έχω να τους θυμάμαι.

…

- Περισσότερα για τη ζωή και το έργο του εδώ.
- Ο Σαραμάγκου ήταν και blogger…

.

.

The sick falling from earth –
These, I could not foresee
Stephen Spender

ανησυχίες. Σημεία στίξεως -ένα δάσος που για την λειτουργία του βρίσκομαι κυριολεκτικά σε σκοτάδι, μεγάλωσα πια· δεν τίθεται καν το δίλημμα της επιλογής μεταξύ μαθημάτων δημιουργικής γραφής και Οδυσσέα του Joyce, πού να βρεθεί χρόνος για όλα αυτά. Ανάμεσα στις τόσες ασχολίες έρχονται πρόσωπα, εικόνες από το παρελθόν που αποσαφηνίζουν τους λόγους της συμπεριφοράς μας, με ένα μόνο θάμπωμα των ματιών. Η μνήμη με αιφνίδια τραχύτητα εισβάλει με φευγαλέες παραστάσεις επιμένοντας στην επιλογή δικών της λέξεων και πιέζει, πολύ πριν ακόμη προλάβει να μεταβληθεί στο νου μας το λευκό του χαρτιού, του καμβά, της όποιας τρομερής και φοβερής επιφάνειας, όλα αυτά με μοναδικό (της) σύμμαχο την ανυπομονησία που αφήνει έρημα στην άκρη τασάκια, ράφια, μολύβια, αχρηστεύει σημειώσεις, πετά στο πυρ το εξώτερο μια μέτρια μετάφραση της Ποιμενικής Συμφωνίας του Gide η ένα αγαπημένο ερωτικό του Παπαδιαμάντη. Η μνήμη επιμένει, αδιάκοπα γράφει, επαναλαμβάνει, θυμίζει το μέγεθος του χρόνου· κι έχει δίκιο, ο χρόνος είναι

μέγεθος.

.

.

.

ήθελε –καιρό τώρα το έχει στο νου- να πιάσει πρώτα τα θηράματά του ζωντανά, με αυτόν τον τρόπο θα επιβεβαίωνε  την τωρινή του ύπαρξη, και επιπλέον θα εξασφάλιζε μια θέση στο Πάνθεον της Ιστορίας. Σκέφτηκε. Δεν αρκεί να κατασκευάσει κανείς ένα μεταλλικό δίχτυ, και να το απλώσει άτεχνα και άναρχα, πρέπει πρωτίστως να δημιουργήσει –για την επιτυχία του εγχειρήματος- ένα αυστηρό ατσάλινο, άκαμπτο πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πλέξει το δίχτυ, ας υποθέσουμε ακτινωτά, ένα πλέγμα ελικοειδές, με τον τρόπο αυτό δεν προσφέρει καμία πιθανότητα λύτρωσης στο θήραμα, το οποίο μετά ενός εύλογου χρονικού διαστήματος θα αρχίσει –περιορισμένα βεβαίως- να ονειρεύεται. Ξέχασα να αναφέρω την απαραίτητη κολλώδης ουσία με ειδικές αναθυμιάσεις, με την οποία ο κύριος Τπτ σκέφτεται να καλύψει όλα τα μέρη στο μεταλλικό δίχτυ· εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο, περιορισμό της γκάμας των ονείρων του θηράματος σε «κρίμα να μην μπορώ να δουλέψω στην οικοδομή, το εργοστάσιο, σε ζυθεστιατόριο κλπ.». Ο κύριος Τπτ έχει μελετήσει με κάθε λεπτομέρεια το είδος των ταλαντεύσεων του θηράματος ανάλογα με το τι (θα) ονειρεύεται. Στην ακραία, λέμε τώρα, στην σπάνια περίπτωση που το θήραμα νιώσει –αν και αυτό θεωρείται απίθανο- άβολα, ή του δημιουργούνται ψευδαισθήσεις περί δραπετεύσεως, τότε ο κύριος Τπτ θα του αφαιρεί αργά, συστηματικά, τμήματα του σώματός του, έως ότου αυτό

ξεψυχήσει.
.
.
.
photo © Evans Walker, 1930
.
.
.